لێکۆڵینەوە: بازاڕی تایبەتمەند و گەشەی کەرتەکان لە باکوری عێراقدا

12 Sep 2017
image

پوختە

عێراق و بەتایبەتی باکوری عێراق، دەوڵەمەندە بە سەرچاوەی کشتوکاڵی. بەڵام لەم ساڵانەی دواییدا، بە شێوەیەکی بەرچاو پشت بەسترا بە کەرتی نەوت بۆ بزواندنی گەشەکردن. لە ساڵی 2014 دا و بەهۆی خراپبونی باری ئاسایش و ململانێکانەوە لە عێراقدا لەگەڵ دابەزینی بەرچاوی نرخی نەوت لە جیهاندا، پاشەکشەیەکی توند و گەورە لە ئابوری ئەم وڵاتەدا ڕوویدا. حکومەتی عێراق و حکومەتی هەرێمی کوردستان دووچاری قەیرانی توندی ئابوری بوونەوە لەکاتێکدا ملیۆنان ئاوارەی عێراقی و سوریی پشتیان بە پشتیوانیە مرۆییەکان بەستبوو.

لەڕێی بەرنامەی بەدەنگەوەچوونی قەیرانی عێراق و هەستانەوە (ICRRP) بەرنامەی نەتەوەیەکگرتوەکان بۆ پەرەپێدان (UNDP) هاریکاری لە بەدەنگەوەچوونی قەیرانیش و چاکبونەوەی ئابوری دەکات، هەروەها بەدووی برەودان بە پەرەپێداندا دەگەڕێت لەڕێی بنیادنانی چێوەکارێک توانای هەستێنەرەوەی هەبێت. لەگەڵ ئەوەی قەیرانەکانی ئابوری و ئاسایش کاری کردۆتە سەر ملیۆنان خەڵك، بەرنامەکانی گوزەران دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە دابینکردنی هەلی خستنەسەرکاری بەردەوام و هەمەچەشن بۆ برەودان بە گەشەکردنی ئابوری. بەرنامەکانی کشتوکاڵ بە دیاریکراوی، هەلی (زیادکردنی بەها)یان هەیە بۆ پێشەنگیکردنی ئەم گەشەکردنە. بەڵام، هێشتا ئاستەنگیە هەیکەلیەتەکان وەکو بەربەست ماونەتەوە.

ICRRP ی سەر بە UNDP توانا و هەڵسوڕاوێتی بازاڕی تایبەتمەندی خەمڵاندوە بۆ دانانی نەخشەیەک بۆ زنجیرە بەهاکان و دەستنیشانکردنی ئەو چالاکیانەی دەکرێت دابمەزرێندرێن یان بەشێوەی ناوخۆیی فراوان بکرێن، وە لە کۆتاییدا تەداخولکردنی تایبەتمەندی گوزەران ئەنجام بدرێت بۆ کەرتە دیاریکراوەکان لەلایەن هاوبەشەکان و کەرتی تایبەتی و لایەنە حکومیەکانەوە. شیکاری بازاڕی تایبەتمەند زانیاری بەنرخ دابین دەکات لە ڕووی کەلێنە هەبووەکان و کۆت و بەندەکان و هەلە موحتەمەلەکانەوە، بە لەخۆگرتنی پەیوەستکردن بە دەستپیشخەریە هەبووەکان و هەلە بازرگانیەکانیشەوە. ئەمەش یارمەتیدەر دەبێت بۆ گوژمدانی بازاڕ، یان لەڕێی دامەزراندنی چالاکی نوێ لەنێو زنجیرە بەهاکاندا کە لە ئێستادا پشتیان بە هاوەردەکردن بەستوە، یان لەڕێی پشتیوانیکردن و بەهاوچەرخکردنی چالاکیە هەبووەکانی ئێستا. ئەم لێکۆڵینەوەیە توانرا ئەنجام بدرێت بەهۆی پشتیوانی میهرەبانانەی حکومەتی یابانەوە.

خاڵە بەرچاوەکان

  • داوا لەسەر گوڵی تازە و ڕووەکی جوانکاری و سەوزکردنی ناوچەکانی دەرەوەی شار زیادی کردوە، بەتایبەتی لە هەرێمی کوردستانی عێراقدا
  • بەرهەمە میوەهاتیەکان، وەکو شەربەت و میوەی وشککراوە و میوەی لەقوتونراو و مرەبا بەناوبانگن
  • کەرتی سەوزەواتی تازەی ناوخۆ بچوکە و بەش بەشە، وە بەرهەمەکان بەزۆری هاوەردە دەکرێن
  • بەڕەچاوکردنی هەرسێ بازاڕە تایبەتمەندەکەوە، بەرهەمهێنان لە ئاستێکی بچوکدایە، پشتی بەستوە بە شێوازە باوەکانەوە و دەکرێت هاوچەرخ بکرێن بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی گەورە ببێتە هۆی باشترکردنی بەرهەم
  • هەموو کەرتەکان هەلی خستنەسەر کار پێشکەش دەکەن بۆ دانیشتوانە دیاریکراوەکان: ئاوارەکانی ناوخۆ، پەنابەران، ئەندامانی کۆمەڵگای خانەخوێ، لاوان، خانمان

بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەرەپێدان له‌ سه‌رانسه‌ری جیهان

ئ

ئازەربایجان ئوزبێکستان ئوگاندا ئۆکرانیا ئیماراتى عه‌ره‌بى یه‌كگرتوو ئیندونێیسیا ئێران ئێریتریا ئێسیوپیا ئێل سالڤەدۆر ئێکوادۆر ئەرجەنتین ئەردەن ئەرمینیا ئەفغانستان ئەلبانیا ئەنگۆلا

ب

باشوورى ئەفريقيا باشوورى سودان به‌رنامه‌ى هاوكارى بۆ خه‌ڵكى فه‌له‌ستین بهوتان به‌ڕازیل بوروندی بۆتسوانا بۆركينا فاسۆ بۆسنيا وهه‌رسك بۆلیڤیا بیلا ڕوسیا بێلیز بەحرێن بەربێیدۆس بەنگلادێش بەنین

ت

تاجیکستان تایلەند ترينيداد وتوباگۆ ته‌نزانيا توركیا تورکمانستان تونس تيمۆرى ڕۆژئاوا تۆگۆ

ج

جامایکا جۆرجیا جیبوتی جەزائیر

ز

زامبیا زیمبابوێ

س

ساو تومى وبرينسيب سربیا سريى لانكە سودان سوریا سورینام سيراليۆن سۆماڵ سێنیگال سەمۆوا

ش

شانشينى ئیسواتینی شانشینى عەرەبستانى سعودی شمالي ماسەدەونيە

ع

عێراق

ف

فلیپین

ق

قوبرس

ك

كوێت كۆستا ريكا كۆسۆڤۆ كۆمارى ئەفريقياى ناوەند كۆمارى دۆمينه‌كان كۆمارى كۆنگۆ كۆمارى كۆنگۆى ديموكرات كۆماريى كۆريا ديموكرات كێيپ ڤێدى

ل

لاو لوبنان ليبيا لیبیریا لێسۆتۆ

م

مالدیڤس مالی مالیزیا مۆریتانیا مۆزەمبیک مۆنتەنەگرۆ میسر مینامار مەدەگەشکەر مەغریب مەلاوی مەنگۆلیا مەوریتیوس و سیچیل مەکسیک مەڵدۆڤا

ن

نامیبیا نوسینگه‌ى زەریای هێمن نیجێریا نیکەراگوا نێجر نێیپال

ه

هایتی هیند هیندوراس

ي

يێرەگوێى

پ

پاراگوای پاكستان پانما پاپوا نيو گوينا پیرو

چ

چاد چیلی چین

ڕ

ڕواندا ڕوسیای فێدرال

ڤ

ڤيێتنام ڤێنزوێیلا

ک

کازاخستان کامیروون کرواتیا کوبا کۆلومبیا کۆمۆرۆس کیرغیزستان کینیا کەمبۆدیا کەناری عاج

گ

گابۆن گامبیا گانا گواتەمالا گویانا گينيه بيساو گینیاى ئیستوائى گینێی

ی

یەمەن