ئامانجى چواردەهەمین: ژیان لە ژێر ئاودا

 

زەریاکانی جیهان، بە پلەی گەرما و پێکهاتەی کیمیایی و تەوژم و ژیانیانەوە، بزوێنەری سیستەمی جیهانن کە بۆتە هۆی ئەوەی ژیان لەسەر زەوی بوونی هەبێت بۆ مرۆڤایەتی. چۆنیەتی بەڕێوەبردنمان بۆ ئەم سەرچاوە بەنرخە گرنگە بۆ هەموو مرۆڤایەتی، بەهەمان شێوە گرنگیشە بۆ یەکسانکردنەوەی کاریگەریەکانی گۆڕانکاریی کەشوهەوا.

زیاتر لە سێ ملیار کەس پشتیان بە بەرهەمە ئەندامیە ئاویی و کەناراویەکان بەستووە بۆ گوزەرانیان. بەڵام، ئەمڕۆ دەبینین ڕێژەی %30 ی هەموو ماسی جیهان زیاد لە پێویست دەردەهێنرێت، ئەمەش لەژێڕ ئەو ئاستەیە کە ماسیەکان زاووزێ بکەن.

زەریاکان نزیکەی %30 ئەو دوانۆکسیدی کاربۆنەی مرۆڤایەتی دروستی دەکات هەڵدەمژن، دەبینین هەر لە سەرەتای دروستبوونی شۆرشی پیشەسازییەوە ڕێژەی %26 زیادبوون لە ترشبوونی زەریاکاندا ڕووی داوە. پیسبوونی ئاوەکان کە ڕێژەیەکی هەرەزۆری لە سەرچاوە وشکاوەکیەکانەوە دێت، گەشتۆتە ئاستێکی ئاگادارکەرەوە، لە هەر کیلۆمەتر چوارگۆشەیەکی زەریادا،بە تێکڕا 13،000 پارچەی خاشاکی پلاستیکی بوونیان هەیە.

ئامانجەکانی پەرەپێدانی بەردەوام دەیەوێت بە شێوەیەکی بەردەوامیپێدراوانە ژینگەی ئاوی و کەناراویەکان بەڕێوەببات و بپارێزێت لە پیسبوون، بەهەمان شێوە خستنەڕووی کاریگەریەکانی ترشبوونی زەریاکان. باشترکردنی پارێزگاری و بەکارهێنانێکی بەردەوامیپێدەری سەرچاوە زەریاییەکان لەڕێی یاسای نێودەوڵەتیەوە بە هەمان شێوە یارمەتیدەرە لە کەمکردنەوەی هەندێك لەو بارگرانی و ئاستەنگیانەی ڕووبەڕوی زەریاکانمان بۆتەوە.

 

 

ڕاستیەكان و ژمارەكان

75%

زەریاکان ڕێژەی سێ چارەکی ڕووی زەوی دادەپۆشن و ئەمەش سەدا 99 ی بڕی زیندەوەرەکانی سەر گۆی زەویی تێدایە.

200,000

زەریا بڕی 200,000 بونەوەری ناسراوی تێدایە بەڵام لە ڕاستیدا ئەگەری هەیە ژمارەکە لە ملیۆنەکاندا بێت.

40%

بڕی سەدا 40 ی زەریاکان بە سەختیی کاریان لێکراوە بەهۆی پیسبون و بەتالبونی ماسی و لەدەستدانی ژینگەی کەناراوەکان و چالاکیەکانی تری مرۆڤەوە.

30%

زەریا بڕی نزیکەی سەدا 30 ی ئەو دوانۆکسیدی کاربۆنە هەڵەمئافرەت کە لەلایەن مرۆڤەوە بەرهەم دێت و ئەمەش کاریگەریی ئەم گازە بۆ سەر گەرمبوونی گۆی زەوی کەم دەکاتەوە.

3 ملیار

زیاتر لە 3 ملیار کەس پشتیان بەستووە بە هەمەچەشنێتی ئەندامیی ئاوی و کەناراوی بۆ بژێوییان

3 تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی

بەهای بازاری سەرچاوە ئاوی و کەناراویەکان و پیشەسازیەکان خەمڵینراوە بە بڕی 3 تریلیۆن دۆلار بۆ ساڵێك، نزیکەی سەدا 5 ی بەرهەمی ناوخۆی جیهانی.

  • تا ساڵی 2025، ڕێگریکردن و کەمکردنەوەی بەرچاوی پیسبوونی ئاوی بەهەموو جۆرەکانیەوە بە تایبەتی بەهۆی چالاکیەکانی سەر خاکەوە وەکو پیسبوون بە خاشاك و پیسبوونی خۆراکیی ئاوی.
  • تا ساڵی 2020 بەڕێوەبردنی بەردەوام و پاراستنی ژیانی ئاوی و سیستەمی ژینگەیی بۆ بەدووربوون لە کاریگەریە سەختەکان لەڕێی بەهێزکردنی توانای هەستانەوە و کارکردن بۆ گێڕاندنەوەیان بەمەبستی بەدەستهێنانی زەریای تەندروست و بەرهەمدار.
  • کەمکردنەوە و خستنەڕووی کاریگەریەکانی ترشبوونی زەریاکان لەڕێی هەماهەنگیی زانستیی باشترکراو لەسەر هەموو ئاستەکان.

  • تا ساڵی 2030، ڕێکخستنی کاریگەری کۆکردنەوە و کۆتایی هێنان بە زێدە راوەماسی و راوەماسیی نایاسایی و نهێنی و ناڕێکوپێك و کارە تێكدەرەکانی راوەماسی و جێبەجێکردنی پلانی بەڕێوەبردنی بنەما لەسەر زانست بەمەبەستی گێڕاندنەوەی ڕێژەی ئاسایی ماستی بە کورتترین کاتی گونجاو بەلای کەمەوە بۆ ڕێژەیەك بتوانرێت ئەوپەری بڕێ بەردەوامیپێدراوی هەبێت بەو شێوەیەی تایبەتمەندیە ئەندامیەکانیان یەکلایی دەکاتەوە.
  • تا ساڵی 2020 عەمبارکردنی بەلای کەمەوە سەدا 10 ی ناوچە کەناراوی و ئاویەکان هاوتا لەگەڵ یاسای نیشتیمانی و نێودەوڵەتی و بنەما لەسەر باشترین زانیاریی زانستیی بەردەست.

 

  • تا ساڵی 2020 ڕێگرتن لە چەند شێوەیەکی بەخشینی پارە بۆ راوەماسی کە دەبێتە هۆی زێدە راوماسی بەدەر لە توانای ئاوەکان و لەناوبردنی بەخشینی پارە کە دەبێتە هۆی راوەماسیی نایاسایی و نهێنی و ناڕێکوپێک و ڕێگرتن لە داڕشتنی شێوازی نوێی ئەم جۆرە بەخشینە و درککردن بەوەی مامەڵەی گونجاو و کاریگەر و تایبەت و جیاکار بۆ ولاتانی تازە گەشەکردوو و کەم گەشەکردووەوە بەشێکی یەکخراوبێت لە دانوستانی بەخشینی پارە بۆ راوماسی لەلایەن ڕێکخراوی بازرگانی جیهانییەوە.

  • تا ساڵی 2030، زیادکردنی سودە ئابوریەکان بۆ ولاتە تازە گەشەکردووە دورگەییەکان و ولاتانی کەم گەشەکردوو لە بەکارهێنانی بەردەوامیپێدراوی سەرچاوە ئاویەکان لەڕێی بەڕێوەبردنی بەردەوامیپێدراوی راوەماسی و کشتوکالی ئاوی و گەشتیاریەوە.
  • زیادکردنی زانینی زانستی و پەرەپێدان بە توانستی لێکۆلێنەوە و گواستنەوەی تەکنۆلۆژیای ئاوی و رەچاوکردنی ڕێنمایی و پێوەرەکانی کۆمسیۆنی زانستی زەریایی نێوحکومەتیی لەسەر گواستنەوەی تەکنۆلۆژیای ئاوی بەمەبەستی باشترکردنی تەندروستیی زەریایی بۆ باشترکردنی بەشداربوونی هەمەچەشنێتیی ئەندامیی ئاوی بۆ پەرەپێدانی ولاتانی تازە گەشەکردوو بە تایبەتی ولاتانی تازە گەشەکردووی دورگە بچوکەکان و ولاتانی کەم گەشەکردوو.

  • دابینکردنی پێراگەشتنی کارسازانی دەستیی بچوكی راوی ماسی بە سەرچاوە ئاوی و بازارەکان.
  • باشترکردنی پاراستن و بەکارهێنانی بەردەوامیپێدراوی زەریاکان و سەرچاوەکانیان لەڕێی جێبەجێکردنی یاسای نێودەوڵەتی بەوشێوەیەی لەلایەن ڕێكەوتنامەی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ یاساكانی زەریاوانی دانراوە کە چێوەی کاری یاسایی دابین دەکات بۆ پاراستن و بەکارهێنانی بەردەوامیپێدراوی زەریاکان و سەرچاوەکانیان وەکو لە بڕگەی 158 ی ئەو داهاتووەی دەمانەوێتدا هاتووە.
SDG 1SDG 2SDG 3SDG 4SDG 5SDG 6SDG 7SDG 8SDG 9SDG 10SDG 11SDG 12SDG 13SDG 14SDG 15SDG 16SDG 17
ئامانجەكان بەكردار
SDG 1 SDG 13 SDG 14 SDG 15

Improving the health of Southeast Asia's largest lake

Tonle Sap in Cambodia is a key habitat for freshwater fish and many endangered species.

زیاتر ›

SDG 8 SDG 10 SDG 14 SDG 17

Seychelles dramatically expands its protected ocean

A major portion of its natural world will be significantly safeguarded to encourage sustainable development and fight climate change.

زیاتر ›

SDG 13 SDG 14 SDG 15 SDG 17

On Earth Day, harnessing the power of nature to heal herself

How nations are protecting people from interconnected global crises.

زیاتر ›

SDG 8 SDG 13 SDG 14 SDG 15 SDG 17

A bay in Jamaica comes back to life

Rare sea turtles flourish as a community bands together.

زیاتر ›

SDG 1 SDG 2 SDG 3 SDG 4 SDG 5 SDG 6 SDG 7 SDG 8 SDG 9 SDG 10 SDG 11 SDG 12 SDG 13 SDG 14 SDG 15 SDG 16 SDG 17

Mission 1.5 a game-changer

UNDP is responding to the most pressing issue we face as a species with what we hope will be the largest-ever global survey on climate change.

زیاتر ›

SDG 8 SDG 11 SDG 13 SDG 14 SDG 15

Reviving the Paraguay river

Protecting the biodiversity of the Banco San Miguel and Bahía de Asunción Ecological Reserve.

زیاتر ›

SDG 1 SDG 7 SDG 8 SDG 13 SDG 14 SDG 15

Powering change in Vanuatu

A tiny South Pacific island gets a new lease on life with solar energy.

زیاتر ›

SDG 1 SDG 2 SDG 3 SDG 4 SDG 5 SDG 6 SDG 7 SDG 8 SDG 9 SDG 10 SDG 11 SDG 12 SDG 13 SDG 14 SDG 15 SDG 16 SDG 17

No development without safety for all

How the SDGs address violence against women.

زیاتر ›

SDG 1 SDG 2 SDG 6 SDG 8 SDG 14 SDG 15 SDG 17

Protecting livelihoods and nature on Inle Lake

Changing direction on Myanmar's second largest lake, under threat from climate change and unsustainable farming.

زیاتر ›

بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەرەپێدان له‌ سه‌رانسه‌ری جیهان

ئ

ئازەربایجان ئوزبێکستان ئوگاندا ئۆکرانیا ئیماراتى عه‌ره‌بى یه‌كگرتوو ئیندونێیسیا ئێران ئێریتریا ئێسیوپیا ئێل سالڤەدۆر ئێکوادۆر ئەرجەنتین ئەردەن ئەرمینیا ئەفغانستان ئەلبانیا ئەنگۆلا

ب

باشوورى ئەفريقيا باشوورى سودان به‌رنامه‌ى هاوكارى بۆ خه‌ڵكى فه‌له‌ستین بهوتان به‌ڕازیل بوروندی بۆتسوانا بۆركينا فاسۆ بۆسنيا وهه‌رسك بۆلیڤیا بیلا ڕوسیا بێلیز بەحرێن بەربێیدۆس بەنگلادێش بەنین

ت

تاجیکستان تایلەند ترينيداد وتوباگۆ ته‌نزانيا توركیا تورکمانستان تونس تيمۆرى ڕۆژئاوا تۆگۆ

ج

جامایکا جۆرجیا جیبوتی جەزائیر

ز

زامبیا زیمبابوێ

س

ساو تومى وبرينسيب سربیا سريى لانكە سودان سوریا سورینام سيراليۆن سۆماڵ سێنیگال سەمۆوا

ش

شانشينى ئیسواتینی شانشینى عەرەبستانى سعودی شمالي ماسەدەونيە

ع

عێراق

ف

فلیپین

ق

قوبرس

ك

كوێت كۆستا ريكا كۆسۆڤۆ كۆمارى ئەفريقياى ناوەند كۆمارى دۆمينه‌كان كۆمارى كۆنگۆ كۆمارى كۆنگۆى ديموكرات كۆماريى كۆريا ديموكرات كێيپ ڤێدى

ل

لاو لوبنان ليبيا لیبیریا لێسۆتۆ

م

مالدیڤس مالی مالیزیا مۆریتانیا مۆزەمبیک مۆنتەنەگرۆ میسر مینامار مەدەگەشکەر مەغریب مەلاوی مەنگۆلیا مەوریتیوس و سیچیل مەکسیک مەڵدۆڤا

ن

نامیبیا نوسینگه‌ى زەریای هێمن نیجێریا نیکەراگوا نێجر نێیپال

ه

هایتی هیند هیندوراس

ي

يێرەگوێى

پ

پاراگوای پاكستان پانما پاپوا نيو گوينا پیرو

چ

چاد چیلی چین

ڕ

ڕواندا ڕوسیای فێدرال

ڤ

ڤيێتنام ڤێنزوێیلا

ک

کازاخستان کامیروون کرواتیا کوبا کۆلومبیا کۆمۆرۆس کیرغیزستان کینیا کەمبۆدیا کەناری عاج

گ

گابۆن گامبیا گانا گواتەمالا گویانا گينيه بيساو گینیاى ئیستوائى گینێی

ی

یەمەن