ئامانجى چوارەم: فێركردن به ‌شێوه‌یه‌كى باش

ه‌ساڵى 2000 ه‌وه‌، به‌ره‌وپێشچوونێكى زۆر گه‌وره‌بینراوه‌ له‌به‌دیهێنانى ئامانجه‌كانى فێركردن له‌سه‌ر ئاستى جیهان بۆ قۆناغى سه‌ره‌تایى خوێندن. تێكڕاى ڕێژه‌ى چوونى قوتابیان بۆ هۆڵه‌كانى خوێندن‌گه‌یشتۆته ‌زیاتر 91 له‌سه‌ددا له‌ 2015، له‌م وڵاتانه‌ى كه‌وا گه‌شه‌كردن تێیایدا ده‌بینرێت، له‌ ده‌رنجامدا ڕێژه‌ى ئه‌و منداڵانه‌ى‌كه‌وا له‌خوێندن بێبه‌ش كراون بۆ نزیكه‌ى نیوه كه‌مبۆته‌وه‌‌‌له‌سه‌رانسه‌رى جیهاندا.هه‌ر‌وه‌ها به‌شێوه‌یه‌كى به‌رچاوه‌ڕێژه‌ى خوێنده‌وارى زیادى كردووه‌، وئێستا ڕێژه‌یكى زیاتر كچ له‌قوتابخانه‌ده‌خوێنن به ‌به‌راود له‌گه‌ڵ پێشوودا. ئه‌مه‌ش هێما وئاماژه‌یه‌كى باشه‌بۆ سه‌ركه‌وتن له‌م‌بواره‌دا.

له‌هه‌ندێك هه‌رێمدا كه‌په‌ره‌سه‌ندن تێیایدا به‌دى ده‌كرێت پڕۆسه‌كه‌به‌شێوه‌یه‌كى سه‌خت به‌رێوه‌چووه‌ئه‌مه‌ش به‌هۆى بوونى ئاستێكى زۆر له‌هه‌ژارى وململانێیه‌چه‌كداریه‌كان وهه‌روه‌ها بوونى حاڵه‌تى بارى ناكاو كتوپڕ له‌م هه‌رێمانه‌دا. له‌ڕۆژئاوایى ئاسیا وباكورى ئه‌فریقیا، به‌هۆى به‌رده‌وامى شه‌رى چه‌كداریه‌وه‌ڕێژه‌ى ئه‌و منداڵانه‌ى كه‌وا‌له‌قوتابخانه‌بێبه‌شبوویه‌نه‌ زیادى كردووه‌. ئه‌مه‌ش ئاماژه‌یه‌كى مه‌ترسیداره.‌له‌كاتێكدا كه‌وا به‌شێكى باشورى بیابانى گه‌وره‌له‌ئه‌فریقیا به‌ره‌و پێشچوونێكى گه‌وره‌ى به‌خۆوه‌بینیوه‌له‌نێو قوتابخانه‌ى سه‌ره‌تایى وڕێژه‌ى به‌شدارى له‌نێوه‌هه‌ڕێمه‌كانى كه‌وا له‌بوارى په‌ره‌سه‌ندندان – كه‌وا 52 له‌سه‌ددا له‌ساڵى 1990، بۆ 78له‌سه‌ددا به‌رز بووه‌له‌ساڵى 2012 – وشایه‌نى باسه‌كه‌وا ڕێژه‌یه‌كى زۆریش هێشتا ماوان كه‌وا له‌خوێندن بێبه‌شكراون. منداڵان له‌خانه‌واده‌كه‌م درامه‌ته‌كان له‌وانه‌یه‌كه‌چوارئه‌ونده‌ زیاتر له‌ده‌ره‌وه‌ى قوتابخانه‌بن ئه‌مه‌ش به به‌راورد له‌گه‌ڵ ئه‌و خانه‌وادانه‌ى كه‌وا ده‌وڵه‌مه‌ندن. هه‌روه‌ها ئه‌م جیاوازیه‌ش له‌نێو هه‌ردوو چینى شارو لادێ به‌ڕێژه‌یه‌كى زۆر ده‌مێنێته‌وه‌.

به‌دیهێنانى خوێندنێكى یه‌كگرتوو وباش بۆ هه‌مووان ‌جه‌خت ده‌كاته‌وه‌سه‌ر خوێنده‌وارى كه‌یه‌كێكه ‌له‌فاكته‌ره‌هه‌ر گرنگ و به‌تواناكان بۆ په‌رپێدانى به‌رده‌وام. ئه‌م ئامانجه‌ دڵنیایى ده‌داته‌هه‌موو كچ و كوڕ بۆ ئه‌وه‌ى به‌خۆڕایى قۆناغى سه‌ره‌تایى وه‌دواناوه‌ندى خوێندن ته‌واو بكه‌ن تا 2030. هه‌روه‌ها یارمه‌تى دابینكردنى ڕاهێنانى پیشه‌یى به‌نرخێكى هه‌رزان به‌شێوه‌كى یه‌كسان، بۆ زاڵبوون به‌سه‌ر دیار‌ده‌ى نا یه‌كسانى له‌نێو ڕه‌گه‌زه‌كان وهه‌روه‌ها جیاوازى له‌نێو چینه‌كان له‌ڕووى سامانه‌وه‌‌، وتا بتوانرێت له‌سه‌ر ئاستى جیهان خوێندن به‌شێوه‌كى باش فه‌راهه‌م بكرێت.

ڕاستیەكان و ژمارەكان

91%

ناونوسکردن لە خوێندنی سەرەتایی لە وڵاتانی تازە گەشەکردوودا گەشتۆتە % 91.

57 ملیۆن

هێشتا 57 ملیۆن مندالی تەمەنی خوێندنی سەرەتایی لە دەرەوەی قوتابخانەن، ئەمە نیوە زیاتری منداڵانی نیمچە بیابانی ئەفریقایە.

1 لە 4

لە وڵاتانی تازە گەشەکردوودا، یەك کچ لە کۆی چوار کچ لە خوێندندا نین.

50%

نزیکەی نوەی منداڵانی تەمەن خوێندنی سەرەتایی کە لە دەرەوەی قوتابخانەن لەو ناوچانەدا دەژین کە ململانێی تێدایە.

103 ملیۆن

103 ملیۆن گەنج لە جیهاندا کارامەیی خوێندنەواریی بنەڕەتییان نیە، زیاتر لە % 60 ی ئەم ژمارەیە ئافرەتانن.

6 لە 10

6 منداڵ لە کۆی 10 منداڵ و هەرزەکار ناگەنە کەمترین ئاستی شیاوێتی لە خوێندنەوە و بیرکاریدا.

  • تا ساڵی 2030، دڵنیابوون لەوەی هەموو کچان و کوڕان خوێندنی سەرەتایی و ناوەندیی گونجاو بە خۆرایی تەواو بکەن و ببێتە هۆی ئامانجی ژمارە 4 و دەرەنجامی فێربوونی کاریگەر.
  • تا ساڵی 2030، دڵنیابوون لەوەی هەموو کچان و کوڕان پێڕاگەشتنیان هەبێت بە پەرەپێدانی ئاست بەرزی منداڵی و خوێندنی باخچە بۆ ئەوەی ئامادەی خوێندنی سەرەتایی بن.
  • تا ساڵی 2030، دڵنیابوون لەوەی هەموو ئافرەتان و پیاوان پێڕاگەشتنی یەکسانیان هەبێت بە خوێندنی ئاست بەرزی تەكنیكی و پێشەیی و ئامادەیی بە زانکۆشەوە.

  • تا ساڵی 2030، زیادبوونی بەرچاو ڕووبدات لە ژمارەی گەنجان و پێگەشتوان کە کارامەیی پەیوەندیداریان هەیە بە کارامەیی تەکنیکی و پیشەییشەوە بۆ خستنەسەرکار و کاری گونجاو و کارسازی.
  • تا ساڵی 2030، لەناوبردنی جیاکاریی ڕەگەزی لە پەروەردە و دڵنیابوون لە پێراگەشتنی یەکسان بە هەموو ئاستەکانی خوێندن و ڕاهێنانی پیشەیی  بۆ کەسانی دۆخناسک و کەمئەندامان و خەلکانی ڕەسەنی شوێنەکان و منداڵانی دۆخناسک.
  • تا ساڵی 2030، دڵنیابوون لەوەی هەموو گەنجان بەشێکی بەرچاوی پێگەشتوان لە پیاوان و ئافرەتان خوێندەواریی نوسین و ژمارەیی فێربن.
 
  • تا ساڵی 2030، دڵنیابوون لەوەی هەموو فێرخوازان زانیاری و کارامەیی پێویست بەدەست بێنن بۆ برەودان بە پەرەپێدانی بەردەوام لەڕێی پەروەردە بۆ پەرەپێدانی بەردەوام و شێوازی ژیانی بەردەوام و مافی مرۆڤ و یەکسانی ڕەگەزی و برەودان بە کەلتوری ئاشتی و ناتوندوتیژی و هاوڵاتیبوونی جیهانی و پێزانینی هەمەچەشنێتیی کەلتوری و بەشداریبوونی کەلتور بۆ پەرەپێدانی بەردەوامیپێدراو.

 

  • بنیادنان و بەرزکردنەوەی ئاستی دامەزراوە پەروەردەییەکان کە دۆستی منداڵ و کەمئەندامی و ڕەگەزی بن و ژینگەیەکی سەلامەت و ناتوندوتیژ و گشتگیر و کاریگەر و فێرکار بۆ هەمووان دابین بکات.

  • تا ساڵی 2020، فراوانکردنی بەرچاوی ژمارەی كۆمەكی خوێندن جیهانیی بەردەست بۆ وڵاتە تازە گەشەکردووەکان بە تایبەتی بەلای کەمەوە لە وڵاتە گەشەکردووەکان و ولاتانی گەشەکردووی دورگەی بچوك و وڵاتانی ئەفریقا بۆ ناونوسکردن لە خوێندنی ئامادەیی و ڕاهێنانی پیشەیی و تەکنۆلۆژیای زانیاری و پەیوەندیەکان و تەکنیکی و ئەندازیاری و بەرنامەی زانستی لە وڵاتە گەشەکردووەکان و وڵاتانی تری تازە گەشکردوودا.

 

  • تا ساڵی 2030، زیادەیەكی بەرچاو لە ئەو مامۆستایان كارامە ئامادە دەبێت، لەگەڵ ئەو هەماهەنگیە ڕاهێنانەی نێودەوڵەتی لە وڵاتە تازە گەشەكردووەكان، و بە تایبەتی لەو وڵاتانەی كە ڕێژەی گەشەكردن تێیدا كەمە و ئەو دورگانەی كە وڵاتن و لە بواری گەشەكردندانە.
SDG 1SDG 2SDG 3SDG 4SDG 5SDG 6SDG 7SDG 8SDG 9SDG 10SDG 11SDG 12SDG 13SDG 14SDG 15SDG 16SDG 17
ئامانجەكان بەكردار
SDG 3 SDG 4 SDG 17

"Education will help us build a future."

Teachers and students at two Mosul schools enjoy being back in the classroom.

زیاتر ›

SDG 4 SDG 5 SDG 8 SDG 10

Azerbaijan leads for women in STEM

UNDP has joined forces with USAID to inspire the next generation of women and girls.

زیاتر ›

SDG 3 SDG 4 SDG 17

Young Libyan entrepreneurs help children learn online

E-learning gets a boost from a UNDP-trained tech startup.

زیاتر ›

SDG 1 SDG 2 SDG 3 SDG 4 SDG 5 SDG 6 SDG 7 SDG 8 SDG 9 SDG 10 SDG 11 SDG 12 SDG 13 SDG 14 SDG 15 SDG 16 SDG 17

Mission 1.5 a game-changer

UNDP is responding to the most pressing issue we face as a species with what we hope will be the largest-ever global survey on climate change.

زیاتر ›

SDG 1 SDG 4 SDG 5 SDG 6 SDG 10 SDG 13 SDG 15 SDG 17

Eyes on the Goals

Seven social influencers spotlight the role that digital and social media can play in achieving the Global Goals.

زیاتر ›

SDG 1 SDG 4 SDG 5 SDG 17

The women who want to be free

Widening educational and employment opportunities for Afghan women.

زیاتر ›

SDG 1 SDG 2 SDG 3 SDG 4 SDG 5 SDG 6 SDG 7 SDG 8 SDG 9 SDG 10 SDG 11 SDG 12 SDG 13 SDG 14 SDG 15 SDG 16 SDG 17

No development without safety for all

How the SDGs address violence against women.

زیاتر ›

SDG 4 SDG 10 SDG 16

Gathering "all of Iraq" to understand peace

Iraqi students design activities for people from various backgrounds to exchange ideas about peace.

زیاتر ›

SDG 1 SDG 2 SDG 3 SDG 4 SDG 9 SDG 10 SDG 11 SDG 15

Groundbreaking data tackles child malnutrition in Honduras

Taking a comprehensive look at a complex issue rooted in social, economic and environmental factors.

زیاتر ›

بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەرەپێدان له‌ سه‌رانسه‌ری جیهان

ئ

ئازەربایجان ئوزبێکستان ئوگاندا ئۆکرانیا ئیماراتى عه‌ره‌بى یه‌كگرتوو ئیندونێیسیا ئێران ئێریتریا ئێسیوپیا ئێل سالڤەدۆر ئێکوادۆر ئەرجەنتین ئەردەن ئەرمینیا ئەفغانستان ئەلبانیا ئەنگۆلا

ب

باشوورى ئەفريقيا باشوورى سودان به‌رنامه‌ى هاوكارى بۆ خه‌ڵكى فه‌له‌ستین بهوتان به‌ڕازیل بوروندی بۆتسوانا بۆركينا فاسۆ بۆسنيا وهه‌رسك بۆلیڤیا بیلا ڕوسیا بێلیز بەحرێن بەربێیدۆس بەنگلادێش بەنین

ت

تاجیکستان تایلەند ترينيداد وتوباگۆ ته‌نزانيا توركیا تورکمانستان تونس تيمۆرى ڕۆژئاوا تۆگۆ

ج

جامایکا جۆرجیا جیبوتی جەزائیر

ز

زامبیا زیمبابوێ

س

ساو تومى وبرينسيب سربیا سريى لانكە سودان سوریا سورینام سيراليۆن سۆماڵ سێنیگال سەمۆوا

ش

شانشينى ئیسواتینی شانشینى عەرەبستانى سعودی شمالي ماسەدەونيە

ع

عێراق

ف

فلیپین

ق

قوبرس

ك

كوێت كۆستا ريكا كۆسۆڤۆ كۆمارى ئەفريقياى ناوەند كۆمارى دۆمينه‌كان كۆمارى كۆنگۆ كۆمارى كۆنگۆى ديموكرات كۆماريى كۆريا ديموكرات كێيپ ڤێدى

ل

لاو لوبنان ليبيا لیبیریا لێسۆتۆ

م

مالدیڤس مالی مالیزیا مۆریتانیا مۆزەمبیک مۆنتەنەگرۆ میسر مینامار مەدەگەشکەر مەغریب مەلاوی مەنگۆلیا مەوریتیوس و سیچیل مەکسیک مەڵدۆڤا

ن

نامیبیا نوسینگه‌ى زەریای هێمن نیجێریا نیکەراگوا نێجر نێیپال

ه

هایتی هیند هیندوراس

ي

يێرەگوێى

پ

پاراگوای پاكستان پانما پاپوا نيو گوينا پیرو

چ

چاد چیلی چین

ڕ

ڕواندا ڕوسیای فێدرال

ڤ

ڤيێتنام ڤێنزوێیلا

ک

کازاخستان کامیروون کرواتیا کوبا کۆلومبیا کۆمۆرۆس کیرغیزستان کینیا کەمبۆدیا کەناری عاج

گ

گابۆن گامبیا گانا گواتەمالا گویانا گينيه بيساو گینیاى ئیستوائى گینێی

ی

یەمەن